دانشمندان با استفاده از دادههای ماهوارهای کشف کردند که جریان عظیم آهن مذاب در هسته بیرونی زمین، واقع در زیر اقیانوس آرام استوایی، ناگهان در سال ۲۰۱۰ مسیر خود را تغییر داده و از حرکت ضعیف به سمت غرب به حرکت قدرتمند به سمت شرق تبدیل شده است. این کشف که فرضیات دیرینه درباره رفتار هسته زمین را به چالش میکشد، درک ما از میدان مغناطیسی محافظ زمین را متحول میسازد.
به گزارش خبرنگار مهر، تغییر جهت هسته زمین در اعماق ۲۲۰۰ کیلومتری سطح سیاره رخ داده است؛ جایی که آهن و نیکل مذاب با دمایی قابلمقایسه با سطح خورشید، میدان ژئومغناطیسی را ایجاد میکنند. این میدان مغناطیسی به عنوان سپر نامرئی زمین، سیاره را در برابر ذرات باردار خطرناک خورشیدی محافظت میکند و حیات بر روی زمین را ممکن ساخته است.
کشف تغییر جهت هسته زمین؛ از فرضیه تا واقعیت
برای دههها دانشمندان تصور میکردند جریانهای بزرگمقیاس در هسته زمین بهصورت مداوم به سمت غرب حرکت میکنند. اما مطالعه جدید به رهبری فردریک دال مدسن از دانشگاه ادینبرو، با بررسی دادههای بین سالهای ۱۹۹۷ تا ۲۰۲۵ از ماهوارههای Swarm، CryoSat (آژانس فضایی اروپا)، CHAMP (آلمان) و Ørsted (دانمارک)، نشان داد که منطقه وسیعی از سیال غنی از آهن در زیر اقیانوس آرام استوایی، در سال ۲۰۱۰ مسیر خود را به سمت شرق تغییر داده است. این تغییر جهت هسته زمین آنقدر چشمگیر بود که فرضیات قدیمی را زیر سؤال برد.
دانشمندان این وارونگی را به رویدادی ژئومغناطیسی به نام «جهش ژئومغناطیسی ۲۰۱۷» مرتبط دانستهاند؛ تغییری ناگهانی در رفتار میدان مغناطیسی زمین که ماهوارهها آن را ثبت کردند.
ماهوارهها چگونه راز هسته زمین را فاش کردند؟
مشاهده مستقیم هسته زمین غیرممکن است. دمای فوقالعاده و فشار شدید، هرگونه نفوذ را منتفی میکند. به همین دلیل دانشمندان تغییرات بسیار ظریف میدان مغناطیسی زمین را مطالعه میکنند. ماهوارههای Swarm که در سال ۲۰۱۳ پرتاب شدند، مجهز به مغناطیسسنجهای فوقحساسی هستند که کوچکترین تغییرات میدان را با دقت بالا اندازهگیری میکنند. این ماهوارهها در آرایشهای هماهنگ به دور زمین میچرخند تا سیگنالهای مغناطیسی هسته زمین را از نویزهای پوسته، اقیانوسها و جو جدا کنند.
آنیا استرومه، مدیر پروژه Swarm، گفت: «اگرچه مأموریت Swarm پس از رویداد بزرگ سال ۲۰۱۰ آغاز شد، اما دادههای بسیار دقیقی فراهم کرده که اطلاعات ارزشمندی درباره درون زمین در سالهای بعد ارائه میدهد. مهمتر اینکه Swarm پوشش جهانی مداومی فراهم میکند که به دانشمندان اجازه میدهد تحول دینامیک هسته زمین را در طول زمان دنبال کنند.»
همزمانی تغییرات هسته بیرونی و درونی؛ آیا الگوی جدیدی در حال شکلگیری است؟
یافتهها حاکی از آن است که این تغییر جهت هسته زمین به تنهایی رخ نداده است. مدسن توضیح داد: «افزایش جریان قدرتمند شرقی در اقیانوس آرام همزمان با تغییر رفتار هسته داخلی زمین بوده است؛ تغییری که از طریق دادههای ژئودزی و لرزهشناسی استنباط شده است. ما فرض میکنیم این تغییرات در اعماق زمین با تغییرات جریان زیر اقیانوس آرام مرتبط هستند.»
پرسشهای کلیدی که دانشمندان را درگیر کرده عبارتند از:
- آیا این تغییر جهت تنها یک نوسان کوتاهمدت بوده یا بخشی از یک چرخه تکرارشونده است؟
- آیا یک تعادل پایدار جدید برای گردش هسته زمین محسوب میشود؟
جالب اینکه آخرین دادهها نشان میدهند جریان شرقی پس از رسیدن به اوج خود در چند سال گذشته، از سال ۲۰۲۰ ضعیفتر شده است. این احتمال را مطرح میکند که شاید این رویداد دوباره تغییر جهت دهد.
پیامدهای تغییرات هسته زمین برای فناوریهای مدرن
این حرکات عمیق زیرزمینی مستقیماً برای انسانها خطرناک نیستند؛ ارتباطی با زمینلرزه یا تغییر اقلیم ندارند. با این حال، تغییر جهت هسته زمین میتواند بر میدان مغناطیسی تأثیر بگذارد و این موضوع بر فناوریهای مدرن اثرگذار است:
- سامانههای ناوبری هواپیماها و کشتیها به دادههای دقیق میدان مغناطیسی وابسته هستند.
- ارتباطات ماهوارهای و عملیات فضاپیماها به پیشبینی دقیق آبوهوای فضایی نیاز دارند که از میدان مغناطیسی تأثیر میپذیرد.
الیزابتا یورفیدا، دانشمند مأموریت Swarm در آژانس فضایی اروپا، گفت: «این مطالعه نشان میدهد تغییرات منطقهای میتوانند تنها در یک دهه بهسرعت شکل بگیرند. این یافتهها همچنین میتوانند به دانشمندان کمک کنند تعاملات احتمالی میان هسته بیرونی، هسته داخلی و گوشته پایینی زمین را بهتر بررسی کنند.» نتایج این پژوهش در نشریه Journal of Studies of Earth’s Deep Interior منتشر شده است. ادامه پایشها برای درک روند آینده این جریانها ضروری خواهد بود.
**هدیه مومنی**
دبیر سرویس مد و سبک زندگی
هدیه مومنی روزنامهنگار حوزه مد و سبک زندگی، منتقد پوشاک و پژوهشگر فرهنگ پوشش با بیش از هفت سال تجربه حرفهای در زمینه تحلیل ترندهای مد، معرفی برندهای داخلی و خارجی و بررسی پیوند پوشش با هویت فرهنگی است. تمرکز اصلی وی بر مد پایدار، پوشش منطبق با فرهنگ ایرانی-اسلامی و تحلیل روانشناختی سبک پوشش در جامعه معاصر میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی طراحی لباس از دانشگاه هنر تهران است. در دوران تحصیل، علاوه بر دروس تخصصی طراحی، به صورت خودآموز به یادگیری مبانی بازاریابی مد، روانشناسی رنگ و تحلیل ترندهای جهانی پرداخته و در چندین دوره تخصصی سبکشناسی و مشاوره تصویر شرکت کرده است.
**سوابق حرفهای**
مومنی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۹۷ با راهاندازی یک صفحه تخصصی در اینستاگرام آغاز کرد که به معرفی برندهای پوشاک ایرانی و تحلیل ترندهای روز مد میپرداخت. این صفحه با استقبال گسترده مخاطبان، به ویژه بانوان جوان، مواجه شد و او را به یکی از چهرههای شناختهشده در این حوزه تبدیل کرد.
پس از کسب تجربه و شناخته شدن در محافل تخصصی مد و لباس، به عنوان نویسنده و تحلیلگر با چندین مجله اینترنتی در حوزه سبک زندگی همکاری کرد. وی در این دوران موفق به تولید دهها مقاله تخصصی درباره مد پایدار، معرفی برندهای اخلاقمحور و تحلیل روانشناختی پوشش در جامعه ایرانی شد.
وی از سال ۱۴۰۱ به تیم تحریریه مجله اینترنتی جیجا پیوسته و اکنون به عنوان دبیر سرویس مد و سبک زندگی در این رسانه فعالیت میکند. در این مسئولیت، تیم نویسندگان و تحلیلگران این حوزه را رهبری کرده و بر تولید محتوای تخصصی درباره مد، پوشاک، زیبایی و سبک زندگی نظارت دارد.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی مومنی در تحلیل ترندهای مد و فشن، معرفی برندهای پوشاک داخلی و خارجی، بررسی پیوند پوشش با هویت فرهنگی و تحلیل روانشناختی سبک پوشش است. وی همچنین در زمینه مشاوره تصویر، اصول ست کردن لباس، مد پایدار و اخلاقمحور و پوشش مناسب برای موقعیتهای مختلف تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد مومنی در تحلیل مد مبتنی بر پایش مستمر منابع معتبر جهانی مد، آشنایی با فرهنگ و هویت ایرانی، توجه به نیازهای واقعی مخاطب ایرانی و پرهیز از ترویج مصرفگرایی افراطی است. وی در تحلیلهای خود بر تلفیق زیباییشناسی مدرن با ارزشهای فرهنگی و اخلاقی تأکید دارد و از تقلید کورکورانه از مدهای غربی بدون در نظر گرفتن بافت فرهنگی ایران انتقاد میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن طراحان لباس و پارچه ایران است و در چندین نمایشگاه و رویداد تخصصی مد و لباس به عنوان کارشناس و تحلیلگر مشارکت داشته است.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
