کاشان، نگین کویر مرکزی ایران، با معماری کاشان اصیل و نوآورانهاش سرانجام نامزد عضویت در شبکه شهرهای خلاق معماری یونسکو شد. این شهر تاریخی که سابقه سکونت بشر در آن دستکم ۷۵۰۰ سال ثبت شده، امروز به الگویی زنده از معماری پایدار، خلاقیت در فضاهای مسکونی و تلفیق درونگرایی ایرانی بدل شده است.
شاخصهای خلاقیت در معماری کاشان
تلفیق هنر، اقلیم کویری و فناوری سنتی در معماری کاشان منجر به خلق فضاهایی شده که در ایران و جهان کمنظیر است. از مهمترین ویژگیهای این معماری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بادگیرهای طبیعی و سردابهای زیرزمینی برای تهویه و خنکسازی بدون مصرف برق
- خانههای حیاطمرکزی با ارسیهای رنگی و حوضخانههای خنک که نقشی محوری در تنظیم دما و نور دارند
مطالعات اقلیمی دانشگاه تربیت مدرس نشان میدهد بادگیرهای کاشان میتوانند دمای داخلی ساختمان را تا ۸ درجه سانتیگراد کاهش دهند؛ آماری که اهمیت کاربرد فناوریهای بومی در برابر چالشهای تغییر اقلیم را نشان میدهد.
نگهداری و زندگی در خانههای تاریخی
برخلاف بسیاری از شهرهای تاریخی ایران که خانههای قدیمیشان تنها به موزه یا اقامتگاه گردشگری تبدیل شده، معماری کاشان هنوز زنده است:
- بیش از ۳۴۰ خانه تاریخی مرمت شده، از جمله خانه بروجردیها و طباطباییها که تا امروز محل زندگی خانوارهای محلی باقی مانده
- ظرفیت بیش از ۸۰ اقامتگاه بومگردی در بافت تاریخی، با ضریب اقامت گردشگران ۲۵ درصد بیشتر از متوسط کشور
به این ترتیب، کاشان نهتنها میراثبان معماری قاجاری و صفوی است، بلکه نمونهای بارز از پایداری و انطباق سبک زندگی معاصر با اصول سنتی محسوب میشود.
معماری کاشان با ثبت باغ ایرانی فین در فهرست میراث جهانی (۲۰۱۱) و پیوستن به شبکه ۲۹۵ شهر خلاق یونسکو، پیام روشنی به جهان مخابره کرده: «نوآوری درونگرای سنت، کلید معماری پایدار فردا است.»
غرفههای بارور و کوچههای خنک کاشان، همچنان چراغ امید را در دل خانهها روشن نگه داشتهاند.
سلام، من هدیه مومنی هستم؛ ۲۹ ساله و عضو تیم تحریریه در مجله اینترنتی جیجا. با علاقه به خبرهای روز و رسانههای دیجیتال فعالیت میکنم و تلاش دارم محتوایی تازه، دقیق و قابل اعتماد برای مخاطبان ارائه کنم.
