ویتامین دی، که به درستی لقب «ویتامین آفتاب» را به خود اختصاص داده است، مدتهاست به دلیل نقش کلیدیاش در استحکام استخوانها و سلامت اسکلتی شناخته میشود. با این حال، تحقیقات علمی روزافزون نشان میدهد که تاثیرات این ویتامین محلول در چربی بسیار گستردهتر از آنچه پیشتر تصور میشد، بوده و در عملکردهای حیاتی متعددی از جمله تقویت سیستم ایمنی، سلامت قلب، و حتی بهبود عملکرد مغز و روده، سهم بسزایی دارد. با وجود این اهمیت، آمارها حاکی از کمبود ویتامین دی در بخش قابل توجهی از جمعیت جهان است که ضرورت توجه بیشتر به این ماده مغذی را دوچندان میکند.
بر اساس پژوهشی که در سال ۲۰۲۳ در نشریه معتبر «مرزهای تغذیه» منتشر شد، حدود ۱۵.۷ درصد از مردم جهان از کمبود ویتامین دی رنج میبرند. این رقم در زنان و ساکنان مناطق شمالی که کمتر در معرض نور خورشید قرار میگیرند، حتی بالاتر است. شناخت جامعتر فواید ویتامین دی و راهکارهای تامین آن میتواند گامی مهم در ارتقای سلامت عمومی باشد.
ویتامین دی و تقویت بیسابقه سیستم ایمنی بدن
یکی از مهمترین کارکردهای ویتامین دی، نقش آن در تقویت و تنظیم سیستم ایمنی بدن است. این ویتامین به بدن کمک میکند تا با عفونتها به شیوهای موثرتر مقابله کند و از طریق افزایش تولید پروتئینهای ضد باکتری، خط دفاعی بدن را مستحکمتر میسازد. مطالعات علمی مکرراً ارتباط بین سطوح پایین ویتامین دی و عملکرد ضعیف سیستم ایمنی، افزایش التهاب مزمن و خطر بالاتر ابتلا به عفونتهای شدید را اثبات کردهاند. افزون بر این، ویتامین دی ممکن است در کاهش خطر بروز بیماریهای خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید و لوپوس نیز نقش داشته باشد و به حفظ تعادل در پاسخهای ایمنی بدن یاری رساند.
تأثیر شگفتانگیز ویتامین دی بر سلامت قلب و عروق
تحقیقات جدید، از جمله مرور پژوهشها در سال ۲۰۲۵، نشان میدهد که ویتامین دی میتواند به طور قابل توجهی به سلامت قلب و عروق کمک کند. این ویتامین با ایفای نقش در تنظیم فشار خون، حفظ سلامت دیواره عروق و کاهش التهاب مزمن، که از عوامل اصلی بیماریهای قلبی به شمار میرود، از عملکرد سالم سیستم قلبی عروقی حمایت میکند. رساندن سطح ویتامین دی به حد مطلوب، میتواند عوامل خطر بیماریهای قلبی را کاهش داده و حتی خطر بروز مشکلات قلبی جدی را تا ۱۷ درصد کمتر کند. بنابراین، در کنار سبک زندگی سالم، مکملهای ویتامین دی با مشورت پزشک، میتوانند به سلامت قلب کمک کنند.
نقش حیاتی ویتامین دی در استحکام استخوانها و پویایی عضلات
اساسیترین و شناختهشدهترین نقش ویتامین دی، در حفظ سلامت استخوانها و دندانها است. این ویتامین با افزایش جذب کلسیم از روده، اطمینان حاصل میکند که کلسیم کافی برای مینرالیزاسیون استخوانها در دسترس باشد. بدون ویتامین دی کافی، کلسیم به خوبی جذب نمیشود و به مرور زمان خطر پوکی استخوان و شکستگی افزایش مییابد. علاوه بر استخوانها، ویتامین دی در سلامت عضلات نیز حائز اهمیت است؛ به کاهش التهابهای عضلانی کمک کرده، ساخت پروتئینهای عضلانی را بهبود میبخشد و در ترمیم و ریکاوری عضلات پس از فعالیت بدنی نقش مهمی ایفا میکند. برخی پژوهشها حاکی از آن است که مصرف روزانه ۲۰۰۰ واحد بینالمللی ویتامین دی، آسیبهای عضلانی پس از ورزش شدید را به حداقل میرساند.
درخشش سلامت پوست و مو با کمک ویتامین دی
سلامت پوست و مو نیز به طور غیرمستقیم با سطوح کافی ویتامین دی مرتبط است. این ویتامین با فعالسازی فولیکولهای مو و تنظیم چرخه طبیعی رشد آنها، به حفظ موهای سالم و کاهش ریزش مو کمک میکند. کمبود ویتامین دی اغلب در افراد مبتلا به ریزش مو از نوع آلوپسی آرهآتا یا طاسی الگوی زنانه مشاهده میشود. همچنین، ویتامین دی از پوست در برابر استرس اکسیداتیو و التهاب محافظت کرده و میتواند روند بهبود زخمها را تسریع بخشد. سطوح پایین این ویتامین میتواند ترمیم زخم را کند کرده و خطر مزمن شدن جراحات پوستی را افزایش دهد.
ویتامین دی؛ حامی سلامت مغز و تقویت حافظه
مطالعات اخیر بر نقش ویتامین دی در حفظ عملکرد شناختی و سلامت مغز تاکید دارند. این ویتامین در تنظیم انتقالدهندههای عصبی و محافظت از نورونها (سلولهای عصبی) موثر است. حفظ سطوح مناسب ویتامین دی با تقویت حافظه، بهبود عملکرد شناختی و کاهش خطر زوال عقل در افراد سالمند مرتبط دانسته شده است. متخصصان احتمال میدهند که خواص ضدالتهابی ویتامین دی و توانایی آن در تنظیم کلسیم، به محافظت از مغز در برابر آسیبهای ناشی از افزایش سن کمک میکند.
راز سلامت دستگاه گوارش در گروی ویتامین دی
سلامت دستگاه گوارش و میکروبیوم روده نیز تحت تاثیر ویتامین دی قرار دارد. این ویتامین به تقویت پوشش مخاطی روده کمک کرده و سد محافظتی آن را در برابر ورود باکتریهای مضر و سموم به جریان خون محکمتر میسازد. همچنین، ویتامین دی میتواند به بهبود ترکیب و تنوع باکتریهای مفید روده کمک کرده و التهاب در دستگاه گوارش را کاهش دهد، که برای پیشگیری از بیماریهای التهابی روده بسیار مهم است. پژوهشها در این زمینه همچنان در حال گسترش هستند تا نقش دقیق و کامل ویتامین دی در سلامت روده روشنتر شود.
ویتامین دی و طول عمر بیشتر: کلید پیری سالم
یکی دیگر از فواید قابل توجه ویتامین دی، کمک به پیری سالم و افزایش طول عمر است. با حفظ سلامت عضلات، استخوانها و عملکرد مغز، این ویتامین به افراد مسن کمک میکند تا استقلال و تواناییهای فیزیکی و ذهنی خود را حفظ کنند. پژوهشهای جدید نشان دادهاند که مصرف روزانه ۲۰۰۰ واحد بینالمللی ویتامین دی طی چندین سال، به کاهش چشمگیر کوتاه شدن تلومرهای DNA (ساختارهایی در انتهای کروموزومها که به عنوان شاخصهای پیری سلولی شناخته میشوند) منجر میشود. این یافتهها نشان میدهد که ویتامین دی از طریق کاهش التهاب و محافظت سلولی، میتواند روند پیری را آهستهتر کند.
چقدر ویتامین دی نیاز داریم؟ علائم کمبود و دوز توصیه شده
میزان نیاز روزانه به ویتامین دی بسته به سن، شرایط جسمی و فاکتورهای محیطی متفاوت است.
نوزادان تا یک سال: ۱۰ میکروگرم (۴۰۰ واحد بینالمللی)
کودکان یک ساله تا افراد ۷۰ ساله: ۱۵ میکروگرم (۶۰۰ واحد بینالمللی)
سالمندان بالای ۷۰ سال: ۲۰ میکروگرم (۸۰۰ واحد بینالمللی)
زنان باردار و شیرده: ۱۵ میکروگرم (۶۰۰ واحد بینالمللی)
افرادی با پوست تیرهتر یا کسانی که کمتر در معرض نور مستقیم خورشید قرار میگیرند، ممکن است به دوزهای بالاتری نیاز داشته باشند.
علائم رایج کمبود ویتامین دی شامل موارد زیر است:
خستگی مزمن و بیحالی
درد استخوان و مفاصل
ضعف عضلانی
تغییرات خلقی و پایین بودن خلقوخو
افزایش خطر شکستگی استخوان
تنها راه تشخیص دقیق کمبود ویتامین دی، انجام آزمایش خون است.
منابع اصلی ویتامین دی: از نور خورشید تا مواد غذایی
مهمترین منبع طبیعی تولید ویتامین دی در بدن، نور خورشید است. قرار گرفتن کافی و ایمن در معرض نور خورشید (بدون استفاده از ضدآفتاب و برای مدت زمان مشخص) میتواند بخش عمده نیاز بدن را تامین کند. علاوه بر نور خورشید، برخی مواد غذایی نیز حاوی ویتامین دی هستند:
ماهیهای چرب مانند سالمون، ماهی تن و ساردین
زرده تخممرغ
جگر گاو
برخی از انواع پنیر
مواد غذایی غنیشده، از جمله شیر، نوشیدنیهای گیاهی (مانند شیر سویا یا بادام)، آب پرتقال و غلات صبحانه
تامین نیاز بدن از طریق ترکیبی از این منابع، به شکل ایمن و متعادل، بهترین راهکار است.
هشدار: مصرف بیش از حد ویتامین دی و خطرات آن
در حالی که ویتامین دی برای سلامتی ضروری است، مصرف بیش از حد آن میتواند خطرناک باشد. از آنجایی که این ویتامین محلول در چربی است، در بدن ذخیره شده و تجمع بیش از حد آن میتواند منجر به مسمومیت شود. علائم مسمومیت با ویتامین دی شامل افزایش کلسیم خون (هایپرکلسمی)، تهوع، استفراغ، ضعف، بیاشتهایی، سردرگمی ذهنی و در موارد شدید، آسیب کلیوی و حتی آریتمی قلبی است. بنابراین، هرگونه مصرف مکمل ویتامین دی باید حتماً با توصیه و نظارت پزشک صورت گیرد.
منبع: ایسنا
مطالب مرتبط
- کف پای صاف در کودکان: مرز باریک رشد طبیعی و نیاز به درمان
- تحقیقات نوین نشان میدهد: سه دقیقه ورزش بعد از شام کلید کنترل قند خون است
- سیاهدانه، دانهی معجزهگر برای کاهش چربی خون و حمایت از لاغری
- تحقیقات نوین نشان میدهد: سه دقیقه ورزش بعد از شام کلید کنترل قند خون است
سلام، من هدیه مومنی هستم؛ ۲۹ ساله و عضو تیم تحریریه در مجله اینترنتی جیجا. با علاقه به خبرهای روز و رسانههای دیجیتال فعالیت میکنم و تلاش دارم محتوایی تازه، دقیق و قابل اعتماد برای مخاطبان ارائه کنم.
