در سالهای اخیر، هرگاه سخن از چالشها و مدیریت آسیبهای اجتماعی در کلانشهر تهران به میان میآید، نام شهرداری تهران و سازمان خدمات و مشارکتهای اجتماعی آن پررنگتر از گذشته میدرخشد. رویکردی تحلیلی نشان میدهد که پایتخت ایران دیگر صرفاً نظارهگر پدیده پیچیده آسیبهای اجتماعی نیست، بلکه با استراتژیهایی جامع و همکاریهای بینبخشی، گامهای بلندی در مسیر مهار و کاهش این معضلات برداشته است. این تغییر پارادایم، تهران را به خط مقدم مبارزهای هدفمند علیه آسیبهایی چون اعتیاد، کار کودکان و بیخانمانی تبدیل کرده است.
<
>
قرارگاه اجتماعی؛ محور تحول در مدیریت آسیبهای اجتماعی تهران
آغاز دوره جدید مدیریت شهری در تهران با دغدغه جدی برای مقابله با آسیبهای اجتماعی همراه بود که نتیجه آن تشکیل «قرارگاه اجتماعی» شد. این قرارگاه با گردهم آوردن دستگاهها و نهادهای ذیربط نظیر دستگاه قضا، سازمان بهزیستی، دانشگاه علوم پزشکی، سپاه پاسداران، سازمان بسیج و سازمان ثبت احوال، بستری برای همافزایی و اقدامات منسجم فراهم آورد. در گامهای نخست (سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱)، اولویت بر ساماندهی معتادان متجاهر بود. نقطه عطف دیگر در سال ۱۴۰۲ رقم خورد؛ زمانی که اختیارات رئیسجمهور و هیأت وزیران در پنج حوزه کلیدی شامل حاشیهنشینی، مفاسد اخلاقی، کودکان کار و خیابان، معتادان متجاهر و متکدیان به شهردار تهران تفویض شد. این تصمیم مهم، به ایجاد «مرکز رصد، پایش و مدیریت آسیبهای اجتماعی کلانشهر تهران» انجامید که نقش محوری در هماهنگیها و اثربخشی برنامهها ایفا کرده است. به گفته مسئولان شهری، پیش از این، تهران به نوعی «بارانداز آسیبهای اجتماعی» کشور محسوب میشد و اقدامات ضروری در سالیان گذشته مغفول مانده بود. این رویکرد جدید، پایتخت را از وضعیت منفعل خارج کرده و به سمت مدیریت فعالانه هدایت میکند.
مبارزه با اعتیاد متجاهر؛ افزایش ظرفیت و رویکرد جامع در مقابله با آسیبهای اجتماعی
یکی از بارزترین عرصههای مبارزه با آسیبهای اجتماعی در تهران، ساماندهی معتادان متجاهر است. با تلاشهای صورت گرفته، ظرفیت پذیرش این افراد از حدود ۸ هزار تخت به ۲۳ هزار تخت افزایش یافته است. این گسترش ظرفیت، نشاندهنده عزم جدی برای مقابله با این معضل شهری است. در گذشته، قوانین اجازه پذیرش برخی گروهها از جمله افراد زیر ۱۸ سال، بالای ۶۵ سال، معلولان و بیماران عفونی را نمیداد، اما شهرداری تهران با راهاندازی مراکز «یاورشهر» از سال ۱۴۰۱، این رویه را تغییر داده و «منع پذیرش معتادان متجاهر» را برداشته است.
فرآیند ساماندهی شامل مراحل زیر است:
اعزام به مراکز غربالگری
سپس انتقال به مراکز ماده ۱۶
در نهایت، پیگیری مراحل درمانی و حمایتی بعدی توسط شهرداری
این رویکرد تضمین میکند که هیچ فردی بدون حمایت رها نشود و روند درمان و بازپروری ادامه یابد. شهروندان نیز میتوانند با تماس با سامانه ۱۳۷، در این چرخه حمایتی مشارکت کرده و موارد مشاهده معتادان متجاهر را گزارش دهند.
توسعه چتر حمایتی؛ گسترش خدمات شهری در راستای کاهش آسیبهای اجتماعی
رویکرد جامع شهرداری تهران در مدیریت آسیبهای اجتماعی فراتر از معتادان متجاهر است و اقشار آسیبپذیر دیگر جامعه را نیز در بر میگیرد. گسترش خدمات مددسراها و گرمخانهها به صورت شبانهروزی، امکان استفاده افراد بیسرپناه را از این مراکز در طول سال فراهم کرده است. در فصول سرد، با فعال شدن مراکز «پناه گرم»، ظرفیت ۱۵ مددسرای ثابت، اتوبوسهای مددسرای سیار و مراکز پناه گرم، در کنار سایر نهادها، به یاری بیخانمانها میشتابد.
علاوه بر این، طرح «همراهسرای بیمار» گامی مهم در حمایت از خانوادههایی است که برای درمان بیماران خود از شهرستانها به تهران مراجعه میکنند. این همراهسراها که در کنار بیمارستانهای بزرگ پایتخت ساخته شدهاند و هماکنون ۱۱ مرکز فعال دارند (با برنامهریزی برای افزودن ۴ مرکز دیگر تا پایان سال)، خدمات کاملاً رایگانی را به این عزیزان ارائه میدهند. این اقدامات نمودی از مسئولیتپذیری اجتماعی مدیریت شهری در قبال تمام ساکنان و میهمانان پایتخت است و به کاهش بار روانی و اقتصادی ناشی از بیماری کمک شایانی میکند.
کودکان کار و خیابان؛ رویکردی چندجانبه در مدیریت این آسیب اجتماعی
ساماندهی کودکان کار و خیابان یکی از پیچیدهترین و چندبعدیترین چالشها در حوزه آسیبهای اجتماعی پایتخت به شمار میرود. قرارگاه اجتماعی با همکاری نهادهای مختلف، طرح ساماندهی این کودکان را از دو سال قبل آغاز کرده و موفق به ساماندهی ۴۸۳۷ نفر شده است. «مجتمع شوق زندگی» با هدف جذب و رسیدگی به وضعیت این کودکان ایجاد شده است. آمارها نشان میدهد که بخش قابل توجهی (حدود ۸۵ درصد) از این کودکان، اتباع خارجی هستند؛ به طوری که از میان کودکان ساماندهی شده، ۴۱۱۲ نفر تبعه خارجی و ۷۲۵ نفر ایرانی بودهاند. همچنین، در این آمار ۴۲۶۵ دختر و ۵۷۲ پسر ثبت شدهاند که نشاندهنده نسبت نامتوازن جنسیتی در میان کودکان کار است.
شهرداری تهران با همکاری سایر نهادها، ۶۳۳۸ نفر از کودکان کار اتباع غیرمجاز را به همراه خانوادههایشان رد مرز کرده است. در ۳۸ مرکز «پویاشهر»، خدماتی چون مهارتهای زندگی، آموزش و استعدادیابی به این کودکان ارائه میشود. اولویت این مراکز با کودکانی است که از تحصیل بازماندهاند و با شیوههای آموزشی متفاوتی، خانوادهها به تشویق فرزندان خود به تحصیل ترغیب میشوند. همچنین، با همکاری تشکلهای مردمی، به خانوادههایی که فقر عامل کار کودکشان است، حمایتهای لازم ارائه میشود تا کودک بتواند از چرخه کار در خیابان خارج شود. فاز جدید این طرح ابتدا در ایستگاهها و قطارهای مترو و سپس در پایانهها و ترمینالهای مسافربری به اجرا درخواهد آمد. این اقدامات در راستای بازگرداندن فرصت تحصیل و رشد به کودکان و شکستن چرخه فقر و کار اجباری است.
چشمانداز آینده؛ تهران پیشرو در مدیریت پایدار آسیبهای اجتماعی
مدیرعامل سازمان خدمات و مشارکتهای اجتماعی شهرداری تهران تأکید میکند که رویکرد این سازمان در دوره فعلی مدیریت شهری، نسبت به مسائل اجتماعی متحول شده است. شهرداری تهران خود را در قبال تمامی شهروندان مسئول میداند و با تکیه بر همافزایی و برنامهریزی دقیق، به دنبال ایجاد شهری امنتر و انسانیتر است. این تلاشها نه تنها به بهبود چهره شهر کمک میکند، بلکه به تقویت سرمایه اجتماعی و امید به آینده در میان شهروندان نیز میانجامد. ادامه این روند نیازمند مشارکت مستمر مردم و تمامی دستگاههای اجرایی است تا تهران بتواند به الگویی موفق در مدیریت پایدار آسیبهای اجتماعی تبدیل شود و چالشهای اجتماعی را به فرصتی برای بالندگی و توسعه انسانی بدل سازد.
مطالب مرتبط
- اعتراف تکاندهنده نوجوان ۱۷ ساله به قتل خواستگار خواهرش در مراسم خواستگاری
- بنبست ازدواج دختر ۳۱ ساله در مشهد؛ پدر با استدلالی عجیب مانع خوشبختی فرزندش میشود
- پایان ده سال فرار و جنایت مسلحانه: عامل قتل خونین مشهد قصاص شد
- پایان ده سال فرار و جنایت مسلحانه: عامل قتل خونین مشهد قصاص شد
سلام، من هدیه مومنی هستم؛ ۲۹ ساله و عضو تیم تحریریه در مجله اینترنتی جیجا. با علاقه به خبرهای روز و رسانههای دیجیتال فعالیت میکنم و تلاش دارم محتوایی تازه، دقیق و قابل اعتماد برای مخاطبان ارائه کنم.
